بیش فعالی و نقص توجه

نگاهی به بیش فعالی- نقص توجه

ADHD

علایم و نشانه ها

بیش‌فعالی علائم مختلفی دارد. یکی از علائم شایع آن، پرتحرکی است، یعنی بچه مدام در حال وول زدن، پریدن و حرکت است. چنین کودکی نمی‌تواند آرام و نشسته بازی کند و ماندن در یک وضعیت ثابت برایش سخت است. خانواده چنین بچه‌هایی می‌گویند انگار موتوری در آن‌ها روشن است که هرگز خاموش نمی‌شود. پرحرفی از دیگر علائم این کودکان است.

بچه تحمل کمی دارد و فعالیت‌هایش را نیمه‌کاره رها می‌کند. مدام از این شاخه به آن شاخه می‌رود و وسط حرف دیگران می‌پرد. کودکان دچار این اختلال نمی‌توانند نوبت را رعایت کنند و تحمل نوبت برایشان سخت است.

برخی کودکان هم دچار نقص‌توجه و کم‌تمرکزی هستند. برای چنین بچه‌هایی شروع کار، سازمان‌دهی و تنظیم مرحله‌به‌مرحله کارها سخت است، مدام وسایل خود را گم می‌کنند و نامرتب و بی‌نظم هستند. برخلاف آنچه همه فکر می‌کنند، این بچه‌ها در ریاضی مشکل چندانی ندارند چون ریاضی به تمرکز وابسته نیست و استدلالی است. هر وقت حواس کودک پرت شود چون سؤال پیش رویش است، می‌تواند با جمع‌کردن دوباره حواسش به حل مسئله بپردازد ولی دیکته روند مستمری دارد و اگر کودک به علت از دست دادن تمرکز لحظه‌ای عقب بماند، اشتباه می‌کند و فرصت اصلاح دیکته برای وی وجود نخواهد داشت.

برخی کودکان فقط دچار بیش‌فعالی هستند و گروهی فقط از نقص تمرکز رنج می‌برند و برخی، هم بیش‌فعالی و هم نقص‌توجه دارند.

باید به پیشرفت نقاشی بچه‌ها توجه داشت. پیشرفت نقاشی در بچه‌های بیش‌فعال که دچار نقص‌توجه هستند، مطلوب نیست. در خردسالی اگر بچه محرک‌ها و ابزار لازم مثل مداد، کاغذ و… داشته باشد باید نقاشی‌اش رشد کند و در 4 سالگی بتواند یک آدمک ساده بکشد ولی اگر نتواند و حوصله این کار را نداشته باشد، احتمال دارد به نقص‌توجه مبتلا باشد.

گاهی مشکل بچه‌های دچار نقص‌توجه به دلیل اینکه علائم بیرونی ندارند، تشخیص داده نمی‌شود و کم‌هوش در نظر گرفته ‌می‌شوند و حتی ممکن است از مدرسه اخراج شوند، ولی بچه‌های بیش‌فعال چون پرسروصدا هستند و نظم را مختل می‌کنند، موردتوجه قرار می‌گیرند و احتمال اینکه برای درمانشان اقدام شود و بیماری‌شان تشخیص داده شود، بیشتر است.

البته هر نوع پرتحرکی‌ای را نمی‌توان بیش‌فعالی دانست، زیرا اضطراب و برخی اختلالات دیگر هم برخی علائم بیش‌فعالی را تقلید می‌کند. بچه‌های مبتلا به اتیسم هم پرتحرکی دارند ولی بی‌قراری آن‌ها ناشی از بیش‌فعالی نیست. این دو اختلال گاهی با هم اشتباه می‌شوند. پس برای هر کودک پرتحرکی، تشخیص بیش فعالی گذاشته نمی‌شود و نیاز است که کودک توسط متخصص ارزیابی شود.

بچه‌های بیش‌فعال در مکان‌هایی که محرک بیشتری وجود دارند بدرفتاری بیشتری نشان می‌دهند، مثلاً در مهمانی به همه جای خانه سرک می‌کشند و رفتارشان بدتر از رفتار در خانه است.

اغلب بچه‌های بیش‌فعال پرخاشگرند و کنترل هیجان خوبی ندارند و چون قانونمند نیستند و دوست دارند سرگروه باشند و حرف خود را به کرسی بنشانند، با دیگران تنش پیدا می‌کنند. آن‌ها راحت ارتباط برقرار می‌کنند ولی چون رفتارشان قابل پیش‌بینی نیست، ادامه رابطه برایشان دشوار است. کودک بیش‌فعال همه‌جا این علائم را دارد و اگر بچه‌ای فقط در خانه یا مدرسه چنین علائمی را نشان دهد، باید به دنبال کشف مشکل در خانه یا مدرسه‌ بود. علائم معمولاً قبل از 12 سالگی شروع می‌شوند و اگر کودکی بدون سابقه این اختلال و به‌طور ناگهانی دچار این علائم شود، باید به دنبال اختلالات دیگر گشت.

علائم مشابه بیش فعالی در بعضی حالات، ممکن است ایجاد شود مثلاً کمبود خواب یا سوءتغذیه ممکن است باعث حواس‌پرتی و بی‌قراری کودک شود. گاهی بازی با اسباب‌بازی‌های غیراستاندارد حاوی سرب، مسمومیت ایجاد می‌کند که این مسمومیت علائم بیش‌فعالی را تقلید می‌کند.

شیوع

این اختلال از شایع‌ترین اختلالات روان‌پزشکی کودکان است و شیوع آن بین ۵ تا ۱۰ درصد ذکرشده است.

این بیماری، امروزه بیشتر موردتوجه قرارگرفته است، زیرا دسترسی بهتر به امکانات بهداشتی وجود دارد. تغییر سبک زندگی، افزایش سطح آگاهی مردم و تعداد کمتر فرزندان در خانواده نیز باعث توجه بیشتر والدین به فرزندان و ارجاع آنان جهت ارزیابی‌شده است.

علت شناسی

عامل اصلی این اختلال ژنتیک و وراثت است و معمولاً در اطرافیان سابقه ابتلا وجود دارد. مسائلی در دوره بارداری و قبل از تولد مانند سلامت پایین مادر و سن پایین بارداری اگرچه عامل بروز این ناهنجاری نیستند ولی همراه با آن دیده می‌شوند.

گاهی خانواده‌ها با مشاهده شیطنت‌ بچه‌شان با تصور اینکه دچار بیش‌فعالی است، دارویی که مثلاً برای درمان بیش‌فعالی برای آشنایانشان تجویزشده را تهیه می‌کنند و به کودکشان می‌دهند؛ که می‌تواند برای کودک مضر باشد و نباید بدون داشتن تشخیص دقیق جهت درمان اقدام کرد.

تشخیص بیش‌فعالی در سنین خردسالی سخت است، زیرا خیلی از بچه‌های زیر دبستان انرژی بالایی دارند، پرتحرک هستند و حوصله انجام کار مستمر طولانی را ندارند.

درمان

درمان اصلی این اختلال دارویی است. داروهای محرک ‌کمک می‌کنند تا تمرکز افزایش یابد. هدف از تجویز این داروها آرام کردن بچه‌ نیست بلکه هدف این است که بچه، بیشتر کارهای هدف‌دار انجام دهد و عملکرد خوبی داشته باشد.

متأسفانه یکی از ذهنیت‌های غلط این است که داروهای درمان‌کننده‌ی این اختلال، اعتیادآورند. اگرچه این داروها محرک‌ هستند ولی وقتی برای درمان این اختلال به کار گرفته می‌شوند، اعتیادآور نیستند. در حقیقت این افراد درصورتی‌که درمان نشوند، مستعد ابتلا به اعتیاد هستند. تجویز دارو زیر نظر پزشک به‌هیچ‌وجه معتاد کننده نیست و نیاز به ادامه‌ی مصرف نیز معنی اعتیاد نمی‌دهد مثل این است که بگوییم بیمار فشارخونی که باید هرروز دارو مصرف کند به دارو معتاد است!

از آنجائی که این بچه‌ها مدام طرد می‌شوند و قانون را نمی‌پذیرند، در صورت عدم درمان می‌توانند مشکلات رفتاری دیگری پیدا کنند و رفتارهای ضد قانون نشان دهند.

تأثیر آموزش مدیریت رفتاری به والدین

اگر مادر و پدر خود دچار مشکلات روان‌پزشکی نباشند و صبر و تحمل خوبی داشته باشند و رفتارشان را مناسب کنند، علائم کمتر آزاردهنده می‌شود. افزایش مهارت فرزند پروری به والدین بخش مهمی از درمان این کودکان است.

اثر مخرب تنبیه بدنی در این بچه‌ها بیشتر است، چون لجباز هستند و اگر پرخاشگری ببینند، پرخاشگری می‌کنند. این بچه‌ها اعتمادبه‌نفس پایین‌تری دارند چون مدام طرد می‌شوند و افزایش مهارت‌های اجتماعی بخشی از درمان آن‌هاست.

گاهی پدر و مادرها می‌گویند مثلاً دایی یا عموی این بچه هم در دوران کودکی همین‌طوری بود، خوب شد ولی این تفکر غلط است چون اگر آن‌ها هم درمان می‌شدند بی‌شک می‌توانستند جایگاه اجتماعی و خانوادگی بهتری داشته باشند.

سیر بیماری

کنترل علائم مانع افت تحصیلی و دور شدن کودک از محیط سالم می‌شود. وقتی آموزگار چنین کودک ناآرام و شلوغی را از کلاس بیرون می‌کند، ممکن است در حیاط با بچه‌ای که او را هم به دلیل مشکلات رفتاری بیرون کرده‌اند دمخور شود. بدین ترتیب از بچه‌های سالم دور می‌شود و هم‌نشین بچه‌هایی با مشکلات رفتاری می‌شود که این رویه به مشکلات وی اضافه می‌کند.

حمایت خانواده، ضریب هوشی، جایگاه فرزند در خانواده، تعداد فرزندان و وجود بیماری‌های دیگری که می‌توانند با بیش‌فعالی همراهی داشته باشند مانند تیک و وسواس هم در سیر بیماری مؤثر هستند.

هر چه زودتر برای درمان اقدام شود، بهتر است، زیرا بچه 12-10 ساله‌ای که به دلیل ابتلا به بیش‌فعالی یا نقص‌توجه، پیشرفت تحصیلی نداشته و از دیگر همسالانش عقب‌مانده ممکن است دیگر اعتمادبه‌نفس و انگیزه تحصیل را پیدا نکند.

نمایش بیشتر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا